Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
Goodbye, Robert E. Lee
"Özgürlük Anıtı'ndaki Lee heykelinin değiştirilmesi, Amerikan tarihini yeniden yazmayı amaçlayan çok yıllık projenin son aşamasıdır."
2020 yılında Virginia'nın başkenti Richmond'daydım ve binlerce protestocunun Konfederasyon Generali Robert E. Lee'nin heykelini tahrip ettiğini ve daha sonra kaidesinden sökülürken alkışladığını gördüm. O yaz, Virginia'nın en tarihi ve güzel caddesi olan ağaçlarla çevrili Anıt Caddesi'nden, JEB Stuart'tan Stonewall Jackson'a kadar tüm Konfederasyon anıtlarının tek tek kaldırılmasını dehşet içinde izledim.
Charlottesville'deki Konfederasyon Generali Robert E. Lee Heykeli Eridi
Güney gospel temalı şarkılarıyla Richmond'da küçük ama önemli bir dinleyici kitlesi bulan Hristiyan milliyetçi şarkı yazarı Meade Skelton, Jackson'ın heykelinin kaldırılmasını durdurmaya çalıştı; onunla alay edildi ve ardından polis tarafından götürüldü. Polis, her şeyden çok, o yaz azgın ve kararlı bir protestocu grubuna karşı Skelton'ı korumayı amaçlıyordu.
Ve böyle de devam etti. Eski Richmond'un kalıntıları teker teker yağmalandı, geriye sadece hayaletler kaldı. O yazın izleri, şehrin Fan mahallesini süsleyen kırmızı tuğlalara hâlâ kazınmış durumda. Daha dün, niş restoranlar ve havalı plak dükkanlarıyla dolu zengin bölgede dolaşırken, Strawberry Caddesi'ndeki bir binanın yan tarafına çizilmiş solmuş bir "ACAB" ("Tüm Polisler Piçtir") grafiti gördüm. Solmuş beyaz sprey boyanın yanında, ironik bir şekilde, "Sev ya da Yok Ol" yazan başka bir etiket daha vardı.
Barış ve isyan gibi görünüşte birbirine zıt bu iki fikir, yan yana yerleşmiş halde, orada yaşadığım dönemde en iyi tanıdığım Richmond'u özetliyor gibiydi. Şehir benim gençliğimdi ve sabahın erken saatlerinde Lee, Jackson ve Stuart caddelerinin üzerinde yoğun sisin asılı olduğu Monument Avenue'da yürümek benim doğuştan gelen hakkımdı. Ama her şey geçicidir ve Minneapolis'te George Floyd'un ölümünün ardından yaşanan ulusal kaygı ortamında her şey geçti.
Heykeller teker teker ve oylama yapılmadan kaldırıldı. Ama geriye baktığımda, sanırım Richmond halkı, sıcak ve nemli yaz günlerinde on binlerce insanın Anıt Caddesi'ne akın ederek Richmond'un yenilenmesi çağrısında bulunduğu pankartları, grafitileri ve çıplak varlıklarıyla oy kullandı. Ve Richmond yenilendi. Anıtların kaldırılmasından bu yana geçen beş yılda, Richmond, en azından benim gözümde, her zaman olduğu gibi bir mücevher olarak görülmeye başlandı. Anıtlar kaldırıldıktan sonra, müteahhitler ve özel yatırım firmaları devreye girdi ve bir zamanlar harap durumda olan Scott's Addition ve Manchester mahallelerini konut, yiyecek ve eğlence için gelişen yeni merkezlere dönüştürdü. Birbirine benzeyen bira fabrikaları ve yüksek katlı apartmanlar geldi, Richmond'u yükselişte olan diğer Güney şehirlerinden ayıran köklü tarih gitti.
Kime sorduğunuza bağlı olarak üzücü bir hikaye. Olayı olduğu gibi görmeden önce uzun süre öfkeliydim: Richmond'um sonsuza dek değişmişti, aynı şekilde Amerika Birleşik Devletleri'nin tamamı da. Eyaletin liberal başkentini ev olarak gören birçok kişi için heykellerin kaldırılması, bir ömürlük çalışmanın en büyük başarısıydı. On yıllarca Lee'nin atı Traveller'ın üzerindeki heykeli, eski Richmond'un farklı bir bugüne doğru ilerlediğini, bazılarımızın hoşuna gitsin ya da gitmesin, ilerici siyasetin aşırı çeşitli bir kalesi haline geldiğini fark eden sakinler arasında tartışmalara ve tepkilere yol açmıştı.
Lee'nin ikiye bölünmesinin, kaidesinden indirilmesinin ve ülkenin ve dünyanın gözü önünde unutulmaya yüz tutmasının üzerinden neredeyse altı yıl geçti. Ulusumuzun tüm anılarını silme projesi o zamandan beri sadece ilerleme kaydetti. Eyaletin Shenandoah bölgesinde eski Virginia'nın özünü ve tarihini korumak için bazı mücadeleler veriliyor olsa da, bu tür girişimler artık çok az ve seyrek. Günümüzde daha yaygın olan ise, özellikle tarihi nadir eserlerimizi koruma mücadelesinin çoktan kaybedildiğini ve artık sadece gelecekte kaldığını kabul eden muhafazakar liderlerden gelen sessiz bir kabulleniş.
Bu gerçek, geçen Salı günü ABD Kongre Binası'nda, Emancipation Hall'da bir asırdan fazla süredir duran Lee büstünün, 16 yaşında Virginia, Farmville'deki RR Moton Lisesi'nde okuyan kendisi ve diğer siyahi öğrenciler için eşit eğitim talebiyle greve önderlik eden sivil haklar lideri Barbara Rose Johns'u onurlandıran bronz bir heykelle değiştirilmesiyle daha da belirginleşti. Lee'nin 3,3 metrelik heykeli, Amerika'nın ırksal hesaplaşmasının doruk noktasında, 2020 kışında dönemin Valisi Ralph Northam (D-VA) tarafından, Monument Avenue'nun benzer şekilde kaldırılmasından sadece birkaç ay sonra kaldırılmıştı.
Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson (R-LA), Vali Glenn Youngkin (R-VA) ve Virginia'nın yeni Demokrat valisi Abigail Spanberger'in önderliğinde, iki partiden oluşan bir grup politikacı açılış törenine katıldı.
Johnson, “Burada Amerika’nın gerçek öncülerinden birini onurlandırmak için bulunuyoruz,” dedi. “Özgürlük, adalet ve kanun önünde eşit muamele mücadelesinde Amerikan ruhunun özünü somutlaştıran, yılmaz Barbara Rose Johns'u anıyoruz.” Youngkin ve Spanberger, Demokrat ve Cumhuriyetçi politikacılardan oluşan bir grubun yeni heykele hayranlıkla baktığı sırada alkışlayıp gülümsediler.
Bu olay, 2020 yazında Richmond'da başlayan ulusal bir kültür projesinin doruk noktasıydı. Hiçbir devrim, hikâyeyi anlatan bir sanat eseri olmadan tamamlanmaz; Richmond'da ve ulusumuzun başkentinde Lee'nin yerine başkasının getirilmesi, gelip geçmiş bir döneme, tamamen yeniden yazılmış bir tarihe işaret ediyor. The Band'den Robbie Robertson'ın sözleriyle, "İşte Robert E. Lee gidiyor."
Spencer Neale, 23 Aralık 2025, The American Conservative
(Spencer Neale, The American Conservative'da Köşe Yazıları Editörüdür . Daha önce Citizen Free Press, Washington Examiner, Richmond Üniversitesi ve Virginia Commonwealth Üniversitesi'nde çalışmıştır.)
Mustafa Tamer, 20.02.2026, Sonsuz Ark, Çeviri, Çeviri-Analiz, Onlar Ne Diyor?
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.