Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
"Soğuk algınlığına yakalanıp yakalanmamanız, virüsün ne kadar agresif olduğundan ziyade, burun hücrelerinizin ne kadar hızlı tepki verdiğine bağlı olabilir. Hızlı bir antiviral yanıt, rinovirüsü erken aşamada etkisiz hale getirebilirken, daha yavaş bir yanıt enfeksiyonun, iltihaplanmanın ve klasik soğuk algınlığı belirtilerinin ortaya çıkmasına izin verir."
Where the Common Cold Is Stopped Before It Starts
Soğuk algınlığına yakalanma olasılığınız ve ne kadar kötü hissettireceği, virüsün kendisinden çok vücudunuza bağlı olabilir.
Burun Sinüsleri. (Görsel: Shutterstock)
En sık görülen soğuk algınlığı nedeni olan rinovirüs, burun mukozasını enfekte ettiğinde, burun pasajlarındaki hücreler hemen birlikte çalışarak ona karşı savunma mekanizmasını harekete geçirir. Bu hücreler, enfeksiyonu sınırlamak için tasarlanmış geniş bir yelpazede antiviral yanıtları aktive eder.
Cell Press dergisi Cell Press Blue'da 19 Ocak2026'da yayınlanan bir araştırmada, araştırmacılar bu koordineli hücresel savunmanın, bir kişinin hastalanıp hastalanmaması ve semptomlarının ne kadar şiddetli olacağı konusunda büyük rol oynadığını gösteriyor. Bulgular, enfeksiyonun sonucunu belirleyen şeyin genellikle virüsün kendisinden ziyade vücudun rinovirüse verdiği tepki olduğunu düşündürüyor.
Yale Tıp Fakültesi'nden kıdemli yazar Ellen Foxman, "Soğuk algınlığının bir numaralı nedeni ve astım ile diğer kronik akciğer rahatsızlıkları olan kişilerde solunum problemlerinin önemli bir nedeni olan rinovirüsler, insan sağlığı açısından çok önemlidir" diyor. "Bu araştırma, insan burun mukozasının içine bakmamıza ve rinovirüs enfeksiyonları sırasında hem hücresel hem de moleküler düzeyde neler olduğunu görmemize olanak sağladı."
Rinovirüs Salgılayan İnsan Burun Epitel Hücresi
Burun İç Yüzeyinin İnsan Modelini Oluşturma
Bu erken savunma mekanizmalarını yakından incelemek için araştırma ekibi laboratuvarda insan burun dokusu yetiştirdi. Burun kök hücrelerini dört hafta boyunca üst yüzeyini havaya maruz bırakarak kültüre aldılar. Bu işlem, hücrelerin insan burun geçitlerinin ve akciğer hava yollarının astarına çok benzeyen karmaşık bir dokuya dönüşmesini sağladı. Ortaya çıkan doku, mukus üreten hücrelerin yanı sıra, mukusun akciğerlerden dışarı atılmasına yardımcı olan küçük kıl benzeri yapılar olan siliyalara sahip hücreleri de içeriyordu.
Foxman, “Bu model, viroloji araştırmalarında kullanılan geleneksel hücre hatlarına kıyasla insan vücudunun tepkilerini çok daha doğru bir şekilde yansıtıyor,” diyor. “Rinovirüs insanlarda hastalığa neden olurken diğer hayvanlarda neden olmadığı için, insan dokularının organotipik modelleri bu virüsü incelemek için özellikle değerlidir.”
İnterferonlar ve Erken Antiviral Savunma
Bilim insanları, laboratuvarda yetiştirilen bu dokuyu kullanarak binlerce hücrenin aynı anda nasıl tepki verdiğini gözlemleyebildiler. Ayrıca, rinovirüsü tanıyan hücresel sensörler bloke edildiğinde ne olduğunu da test ettiler. Bu deneyler, virüslerin hücrelere girmesini ve kendilerini kopyalamasını engelleyen proteinler olan interferonlar tarafından yönlendirilen güçlü bir koruyucu sistemi ortaya çıkardı.
Burun hücreleri rinovirüsü tespit ettiğinde, hem enfekte hücrelerde hem de yakındaki sağlıklı hücrelerde antiviral savunmaları harekete geçiren interferonlar salgılarlar. Bu koordineli yanıt, virüsün yayılmasına elverişsiz bir ortam oluşturur. İnterferon aktivitesi hızlı bir şekilde başlarsa, virüs genellikle daha fazla yayılmadan durdurulur. Araştırmacılar bu yanıtı deneysel olarak durdurduklarında, rinovirüs dokuda hızla yayılır, hücrelere zarar verir ve bazı durumlarda enfekte organoidleri öldürür.
Yale Tıp Fakültesi'nden çalışmanın baş yazarı Bao Wang, "Deneylerimiz, bağışıklık sisteminin hiçbir hücresi mevcut olmasa bile, hızlı bir interferon yanıtının rinovirüs enfeksiyonunu kontrol etmede ne kadar kritik ve etkili olduğunu gösteriyor" diyor.
Kirpikli İnsan Burun Organoidleri
Savunma Tepkisi Aşırıya Kaçtığında
Araştırma ayrıca, viral çoğalma arttığında ortaya çıkan ek yanıtları da belirledi. Bu durumlarda, rinovirüs, hem enfekte olmuş hem de enfekte olmamış hücrelerin topluca büyük miktarda mukus ve inflamatuar sinyaller üretmesine yol açan ayrı bir algılama yolunu aktive edebilir. Bu reaksiyon, solunum yolu iltihabına ve bazı durumlarda solunum güçlüklerine katkıda bulunabilir. Araştırmacılara göre, bu yollar, koruyucu antiviral yanıtları korurken zararlı semptomları azaltan tedaviler için umut vadeden hedefler sunabilir.
Modelin Sınırlamaları ve Sonraki Adımlar
Araştırmacılar, organoid sistemlerinin insan vücudunda bulunan tüm hücre tiplerini içermediğini belirtiyor. Gerçek enfeksiyonlar sırasında, bağışıklık hücreleri de dahil olmak üzere ek hücreler, virüsle savaşmaya yardımcı olmak için bölgeye çekilir. Bu hücrelerin ve burun pasajları ile solunum yollarındaki diğer çevresel faktörlerin vücudun rinovirüse verdiği tepkiyi nasıl etkilediğini anlamak, gelecekteki çalışmaların önemli bir odak noktası olacaktır.
Foxman, “Araştırmamız, bir virüsün hastalığa neden olup olmayacağını ve hastalığın ne kadar şiddetli olacağını belirlemede, virüsün kendi özelliklerinden ziyade vücudun virüse verdiği tepkilerin son derece önemli olduğu paradigmasını ilerletiyor” diyor. “Savunma mekanizmalarını hedeflemek, yeni tedaviler için heyecan verici bir yol.”
Bu araştırma, Yale Colton Otoimmünite Merkezi, Rita Allen Vakfı ve Çin Burs Konseyi Yale Dünya Bilim İnsanları Bursu tarafından sağlanan fonlarla desteklenmiştir.
Cell Press, 19 Ocak 2026, SciTechDaily
Mustafa Tamer, 18.02.2026, Sonsuz Ark, Çeviri, Bilim ve Teknoloji, Aklın Merdivenleri
Referans: “Rhinovirüs, epitel hücrelerinin doğuştan gelen bağışıklık sinyallemesinin farklı şekilde devreye girmesi yoluyla farklı konakçı yanıtlarını tetikler” 19 Ocak 2026, Cell Press Blue. DOI: 10.1016/j.ccell.2025.11.008
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.