Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
"Bilim insanları, alternatif tatlandırıcıların metabolizma ve bağırsak mikrobiyomu ile etkileşiminin şaşırtıcı yollarını keşfediyor. Sonuçlar, bu ikamelerin vücudu daha önce fark edilmemiş şekillerde etkileyebileceğine işaret ediyor."
Scientists Link Popular Sugar Substitute to Liver Disease
Yeni bir araştırma, "düşük kalorili" gıdalarda kullanılan yaygın bir şeker alkolü olan sorbitolün, vücuda girdiğinde fruktoz gibi davranabileceğini ve potansiyel olarak karaciğer zorlanmasına ve metabolik işlev bozukluğuna katkıda bulunabileceğini ortaya koydu.
Yapay Tatlandırıcı Şeker İkamesi Tahta Kaşık. Kaynak: Stock
Equal paketlerinde bulunan aspartam, sukraloz (Splenda) ve çeşitli şeker alkolleri gibi tatlandırıcılar, rafine şeker (glikoz) içeren gıdalara göre daha iyi seçenekler olarak görülmektedir.
Ancak yeni araştırmalar bu inancı sorgulamaya başlıyor. Son bulgular, şeker alkolü sorbitolün birçok kişinin sandığı kadar zararsız olmayabileceğini gösteriyor.
Science Signaling'de yayınlanan bir araştırma, fruktozun karaciğeri ve vücudun diğer kısımlarını nasıl etkilediğini araştıran St. Louis'deki Washington Üniversitesi'ndeki Gary Patti laboratuvarındaki devam eden çalışmalara ekleniyor .
Sanat ve Bilimler Fakültesi'nde Michael ve Tana Powell Kimya Profesörü ve WashU Tıp Fakültesi'nde genetik ve tıp profesörü olan Patti, daha önce karaciğerde işlenen fruktozun kanser hücreleri tarafından büyümelerini desteklemek için kullanılabileceğini göstermişti. Daha önceki çalışmalar, fruktozun dünya çapında yetişkinlerin yaklaşık %30'unu etkileyen bir rahatsızlık olan steatotik karaciğer hastalığıyla da bağlantılı olduğunu ortaya koymuştu.
Gizli Bir Fruktoz Kaynağı Olarak Sorbitol
Patti'ye göre, yeni araştırmanın en beklenmedik sonuçlarından biri de sorbitolün "fruktozdan bir dönüşüm uzakta" olduğunun keşfedilmesi ve bu sayede benzer biyolojik tepkileri tetikleyebilmesi.
Zebra balığı üzerinde yapılan deneyler, "düşük kalorili" şekerlemelerde ve sakızlarda bulunan ve çekirdekli meyvelerde doğal olarak bulunan sorbitolün bağırsaktaki enzimler tarafından üretilebildiğini ve karaciğere ulaştığında fruktoza dönüştüğü ortaya koydu.
Araştırma ekibi, vücudun fruktoza birçok farklı metabolik yolla ulaşabileceğini buldu. Bu yollar, kişinin tükettiği sorbitol ve glikoz miktarına ve bağırsakta yaşayan belirli bakteri karışımına bağlı olarak değişebiliyor.
Patti, her ne kadar sorbitol metabolizması üzerine yapılan araştırmaların çoğu diyabet gibi patolojik durumlarda glikoz yüklenmesi sonucu oluşan üretime odaklanmış olsa da, sorbitolün yemekten sonra bağırsakta glikozdan doğal olarak üretilebileceğini söyledi.
Sorbitol üreten enzimin glikoza karşı düşük bir afinitesi vardır, bu nedenle etki etmesi için glikoz seviyelerinin yüksek olması gerekir. Bu nedenle sorbitol üretimi, kan şekeri seviyelerinin yükselebildiği diyabetle ilişkilendirilmiştir. Ancak ekibin zebra balığı deneylerine göre, sağlıklı ortamlarda bile, beslenmeden sonra bağırsaktaki glikoz seviyeleri, bağırsakta sorbitol üretimini artıracak kadar yükselir.
Patti, "Vücutta önemli seviyelerde üretilebiliyor," diyor. "Ancak doğru bakterilere sahipseniz, bunun bir önemi olmadığı ortaya çıktı."
Sorbitol parçalayan Aeromonas bakteri türleri, şeker alkolünü zararsız bir bakteriyel yan ürüne dönüştürüyor.
"Ancak doğru bakterilere sahip değilseniz, işte o zaman sorun ortaya çıkar. Çünkü bu koşullarda sorbitol parçalanmaz ve sonuç olarak karaciğere geçer," diyor.
Sorbitol Sistemi Bunalttığında
Karaciğere ulaştığında fruktoz türevine dönüşür. Diyabet ve diğer metabolik rahatsızlıkları olan kişiler bunlara "şekersiz" ürünler olarak güvenebileceğinden, alternatif tatlandırıcıların sofra şekerine sağlıklı bir alternatif sunup sunmadığını belirlemek önemlidir.
Bağırsak bakterileri, meyvelerde olduğu gibi makul seviyelerde sorbitol bulunduğunda onu temizlemede iyi bir iş çıkarır. Ancak sorbitol miktarı bağırsak bakterilerinin parçalayabileceğinden daha yüksek olduğunda sorunlar ortaya çıkar. Bu durum, beslenmeyle aşırı miktarda glikoz tüketildiğinde ve bu da yüksek seviyelerde glikoz kaynaklı sorbitol oluşmasına yol açtığında veya besinsel sorbitolün kendisi çok yüksek olduğunda ortaya çıkabilir.
Diyet Karmaşıklığı ve Gelecekteki Araştırmalar
Ne kadar çok glikoz ve sorbitol tüketilirse, kişide onu temizleyen dost bakteriler olsa bile, bu bağırsak mikroplarının bu görevle başa çıkamayacak duruma gelme olasılığı o kadar artar.
Hem şekerden hem de alternatif tatlandırıcılardan kaçınmak giderek daha karmaşık hale geliyor çünkü birçok yiyecek yukarıdakilerin hepsinin birden fazla çeşidini içeriyor. Patti, en sevdiği protein barının sorbitolle dolu olduğunu görünce şaşkına döndü.
Laboratuvarın, bakterilerin sorbitolü nasıl temizlediğine dair spesifik mekanizmaları anlamak için daha fazla araştırma yapması gerekecek, ancak polioller adı verilen bu şeker alkollerinin zararsız bir şekilde atıldığı temel fikri doğru olmayabilir.
"Hayvanlara verilen sorbitolün vücudun her yerindeki dokulara ulaştığını kesinlikle görüyoruz" diyor.
Özetle: Şeker alternatifleri bulmaya çalışırken "bedava öğle yemeği olmadığı" giderek daha belirgin hale geliyor ve karaciğer fonksiyon bozukluğuna yol açan birçok yol var.
Bu araştırma Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin R35ES028365 (GJP) ve P30DK056341 (SK) hibeleri tarafından desteklenmiştir.
Leah Shaffer, St. Louis Washington Üniversitesi, 5 Aralık 2025, SciTechDaily
Mustafa Tamer, 07.01.2026, Sonsuz Ark, Çeviri, Bilim ve Teknoloji, Aklın Merdivenleri
Referans: Madelyn M. Jackstadt, Ronald Fowle-Grider, Mun-Gu Song, Matthew H. Ward, Madison Barr, Kevin Cho, Hector H. Palacios, Samuel Klein, Leah P. Shriver ve Gary J. Patti tarafından yazılan "Bağırsak kaynaklı sorbitol, bağırsak bakterilerinin yokluğunda steatotik karaciğer hastalığına neden olur", 28 Ekim 2025, Science Signaling. DOI: 10.1126/scisignal.adt3549
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.