Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
"AGU Advances dergisinde yakın zamanda yayınlanan bir araştırma, son 20 yıldır Ekvator Pasifik Okyanusu'nda El Niño ve La Niña'yı da içeren tekrarlayan bir iklim modeli olan ENSO'nun, dünya genelindeki toplam su depolamasındaki aşırı değişikliklerin ardındaki en önemli etken olduğunu bildiriyor."
A Hidden Climate Rhythm Is Driving Extreme Floods and Droughts Worldwide
Dünya genelindeki seller ve kuraklıklar eş zamanlı olarak ilerliyor ve güçlü bir Pasifik iklim döngüsü bu durumu yönlendiriyor.
Makaleden uyarlanmış bir şekil olan görsel, 2002-2024 yılları arasında GRACE ve GRACE Follow-On uyduları tarafından tespit edilen, dünya genelindeki aşırı su depolama anomalilerini göstermektedir. Kaynak: Ashraf Rateb
Kuraklıklar ve seller, dünya genelinde yaşamları alt üst edebilir, doğal sistemleri bozabilir ve ekonomileri zorlayabilir. Austin'deki Texas Üniversitesi'ndeki bilim insanları, bu aşırı su olaylarının nasıl ortaya çıktığını ve geliştiğini izleyerek bunları daha iyi anlamaya çalışıyorlar. Bulguları, bu aşırı olayların şekillenmesinde merkezi bir rol oynayan güçlü bir iklim modeline işaret ediyor.
AGU Advances dergisinde yakın zamanda yayınlanan bir araştırma, son 20 yıldır Ekvator Pasifik Okyanusu'nda El Niño ve La Niña'yı da içeren tekrarlayan bir iklim modeli olan ENSO'nun, dünya genelindeki toplam su depolamasındaki aşırı değişikliklerin ardındaki en önemli etken olduğunu bildiriyor. Araştırmacılar ayrıca ENSO'nun bu aşırı durumları aynı hizaya getirme eğiliminde olduğunu ve birbirinden uzak bölgelerin aynı anda alışılmadık derecede ıslak veya kuru koşullar yaşamasına neden olduğunu da buldu.
Küresel Su Aşırılıklarının Önemi
Çalışmanın ortak yazarlarından, UT Jackson Jeoloji Bilimleri Okulu'ndaki Ekonomik Jeoloji Bürosu'nda araştırma profesörü olan Bridget Scanlon, su kaynaklarındaki aşırı durumları küresel bir perspektiften görmenin insani planlama ve kamu politikası açısından önemli sonuçlar doğurduğunu söylüyor.
Scanlon, "Küresel ölçekte baktığımızda, hangi bölgelerin aynı anda ıslak veya kuru olduğunu belirleyebiliriz," diyor. "Ve bu elbette su mevcudiyetini, gıda üretimini, gıda ticaretini - tüm bu küresel şeyleri - etkiliyor."
Birden fazla bölge aynı anda aşırı su koşullarıyla karşı karşıya kaldığında, bunun sonuçları gıda sistemlerine, tedarik zincirlerine ve uluslararası iş birliğine yayılabilir.
Zaman İçinde Toplam Su Depolama Miktarındaki Aşırı Değerler
NASA'nın GRACE ve GRACE-FO uyduları tarafından gözlemlenen 2002-2024 yılları arasındaki küresel su depolama aşırı değerleri (yukarıda) ve zaman içinde enlem bazında karasal su depolama aşırı değerleri (aşağıda). Diyagram, El Niño ve La Niña gibi iklim etkenlerine bağlı olarak kuraklıkların (kırmızı) ve sellerin (mavi) küresel olarak nasıl yayıldığını göstermektedir. Başlıca olaylar arasında Avustralya Milenyum Kuraklığı (1997-2010), 2015-16 pan-tropikal El Niño kuraklığı ve 2019-22 La Niña kaynaklı seller ve kuraklıklar yer almaktadır. (Kaynak: Ashraf Rateb)
Suyun Tüm Biçimlerinin Takibi
Toplam su depolaması, belirli bir alandaki her türlü suyu hesaba katan kapsamlı bir iklim ölçümüdür. Nehir ve göllerdeki yüzey sularını, kar örtüsünü, topraklarda tutulan nemi ve yer altında depolanan yeraltı sularını içerir. Bilim insanları bu bütünsel tabloyu inceleyerek su sistemlerinin iklim güçlerine nasıl tepki verdiğini daha iyi anlayabilirler.
Bu araştırma, küresel ölçekte toplam su depolama aşırılıklarını ENSO (El Niño-Güney Salınımı) ile birlikte inceleyen ilk çalışmalardan biridir. Araştırmanın baş yazarı ve büroda görevli araştırma asistanı doçent Ashraf Rateb'e göre, bu yaklaşım bilim insanlarının aşırı koşulların bölgeler arasında nasıl bağlantılı olduğunu görmelerini sağlıyor.
Rateb, “Çoğu çalışma aşırı olayları sayar veya ne kadar şiddetli olduklarını ölçer, ancak tanım gereği aşırı olaylar nadirdir. Bu da zaman içindeki değişiklikleri incelemek için çok az veri noktası sağlar,” diyor. “Bunun yerine, aşırı olayların mekânsal olarak nasıl bağlantılı olduğunu inceledik; bu da küresel olarak kuraklık ve selleri yönlendiren kalıplar hakkında çok daha fazla bilgi sağlıyor.”
GRACE Takip Uyduları (GRACE-FO)
NASA/Alman Yerbilimleri Araştırma Merkezi (GFZ) Yerçekimi Geri Kazanımı ve İklim Deneyi Takip Misyonu (GRACE-FO)'nun ikiz uzay araçlarının illüstrasyonu. GRACE-FO, Dünya'daki kütle dağılımındaki değişiklikleri izleyerek Dünya'nın su döngüsünün evrimini takip etmeye devam ediyor. Kaynak: NASA/JPL-Caltech
Uydu Verileri Su Seviyelerindeki Değişimleri Ortaya Koyuyor
Araştırma ekibi, toplam su depolama miktarını tahmin etmek için NASA'nın GRACE ve GRACE Follow-On (GRACE-FO) uyduları tarafından toplanan yerçekimi ölçümlerine güvendi. Bu gözlemler, yaklaşık 300 ila 400 kilometre genişliğindeki alanlarda, yani Indiana eyaleti büyüklüğündeki bölgelerde su kütlesindeki değişiklikleri tespit etmeyi mümkün kılıyor.
Bilim insanları, aşırı yağışlı bölgeleri, belirli bir bölge için su depolama seviyelerinin 90. yüzdelik dilimin üzerinde olduğu durumlar olarak tanımladılar. Aşırı kurak bölgeler ise 10. yüzdelik dilimin altındaki seviyeler olarak belirlendi.
Elde ettikleri sonuçlar, alışılmadık ENSO davranışının birbirinden oldukça uzak bölgeleri aynı anda aşırı ıslak veya kuru koşullara itebileceğini gösteriyor. Bazı yerlerde El Niño aşırı kuraklıkla bağlantılıyken, diğer bölgelerde kuraklık La Niña ile ilişkilidir. Aşırı ıslaklık ise bunun tam tersi bir örüntü gösterme eğilimindedir.
Dünyanın Dört Bir Yanından Gerçek Örnekler
Çalışma, birkaç dikkat çekici vakayı vurguluyor. 2000'li yılların ortalarında, El Niño Güney Afrika'da şiddetli kuraklıkla aynı zamana denk geldi. Bir başka El Niño olayı ise 2015-2016 yılları arasında Amazon'da kurak koşullarla ilişkilendirildi. Buna karşılık, 2010-2011 yıllarındaki La Niña, Avustralya, güneydoğu Brezilya ve Güney Afrika'ya olağanüstü yağışlı koşullar getirdi.
Araştırmacılar, bireysel olayların ötesinde, 2011-2012 civarında küresel su davranışında daha geniş bir değişiklik de tespit ettiler. 2011'den önce, dünya genelinde aşırı yağışlar daha yaygındı. 2012'den sonra ise aşırı kuraklıklar daha sık görülmeye başladı. Ekip, bu değişimi, ENSO'nun küresel su sistemlerini nasıl etkilediğini belirleyen Pasifik Okyanusu'ndaki uzun süreli bir iklim modeline bağlıyor.
Kayıtlardaki Boşlukları Doldurmak
GRACE ve GRACE-FO verilerinin sürekli olmaması, özellikle 2017-2018 yılları arasında görevler arasında 11 aylık bir boşluk bulunması nedeniyle, araştırmacılar uydu kapsamının olmadığı dönemlerde toplam su depolama uç değerlerini tahmin etmek için mekansal kalıplara dayalı olasılık modelleri kullandılar.
NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nda GRACE-FO misyonunun proje müdür yardımcısı ve Su ve Enerji Döngüsü JPL Disiplin Programı yöneticisi JT Reager, uydu kayıtlarının yalnızca 22 yılı (2002-2024) kapsamasına rağmen, iklim döngüleri ile küresel su davranışı arasında güçlü bağlantılar ortaya koyduğunu söyledi.
Çalışmaya katılmayan Reager, “El Niño ve La Niña gibi büyük iklim döngülerinin ritmini ve bunların hepimizin deneyimlediği selleri ve kuraklıkları nasıl etkilediğini gerçekten yakalıyorlar” dedi. “Orada sadece Pasifik Okyanusu kendi başına hareket etmiyor. Orada olan her şey, karada hepimizi etkiliyor gibi görünüyor.”
Sadece kıtlık için değil, aşırı durumlar için de planlama yapılmalıdır.
Scanlon, bulguların selleri ve kuraklıkları iklim sisteminin doğal parçaları olarak görmenin ve bunlara hazırlık ve yönetim uygulamanın gerekliliğini de pekiştirdiğini söylüyor.
Scanlon, "Çoğu zaman 'suyun tükeniyor' söylemini duyuyoruz, ancak aslında bu aşırı durumları yönetmekle ilgili," diyor. "Ve bu oldukça farklı bir mesaj."
Araştırma, UT Jackson Yerbilimleri Fakültesi tarafından finanse edilmiştir.
Austin Texas Üniversitesi, 16 Ocak 2026, SciTechDaily
Mustafa Tamer, 04.03.2026, Sonsuz Ark, Çeviri, Bilim ve Teknoloji, Aklın Merdivenleri
Referans: Ashraf Rateb, Bridget R. Scanlon, Yadu Pokhrel ve Alexander Sun tarafından yazılan “2002–2024 Döneminde GRACE ve GRACE-FO Görevlerinden Elde Edilen Verilere Göre Karasal Su Depolama Uç Noktalarının Dinamikleri ve Bağlantıları”, 20 Kasım 2025, AGU Advances. DOI: 10.1029/2025AV001684
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.