Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
Vampire Planet: California’s Water Wars Rage On
Kaliforniya'nın Doğu Sierra bölgesinde birkaç gün süren yürüyüşten yeni döndüm. Burası, ABD'nin 48 eyaleti arasında en yüksek zirveye (Mt. Whitney, 4405 fit), dağ göllerine, kaplıcalara ve geniş vadilere ev sahipliği yapıyor. Eyaletin en güzel yerlerinden biri ve (ne zaman sorduğunuza bağlı olarak) Los Angeles'ın bunaltıcı kalabalığından kaçmak için en sevdiğim sığınak.
Mono Gölü, Joshua Frank tarafından çekilen fotoğraf, 3 Ağustos 2026.
Bu yıl Rocky Dağları'nın batı kesiminin büyük bölümünde kar örtüsü son derece düşük seviyelerde seyrederken, Aralık ve Ocak aylarındaki erken yağmurlara rağmen Doğu Sierra da iyi durumda değildi. Burada da düşük yağış görüldü ve kar yağışı yıllık ortalamanın %24'ü seviyesinde kaldı. Yaz sıcaklıkları Sierraları kavurdu. 2026 yılı başından bu yana Kaliforniya, kayıtlara geçen en sıcak yılını yaşadı ve eyaletin hiçbir köşesi bu durumdan etkilenmekten kurtulamadı.
Bu, Büyük Havza'nın batı kenarı boyunca dağınık tüf kuleleriyle dolu, tuhaf ve güzel eski bir tuzlu göl olan Mono Gölü için pek de iyi bir haber değil. 1941'den beri, 330 mil güneydeki Los Angeles, Mono'yu besleyen suyu başka yöne çeviriyor ve bu su artık şehrin su ihtiyacının %2'sini karşılıyor.
Ay, Mono Gölü üzerinde yükseliyor, fotoğraf: Joshua Frank, 3 Ağustos 2026.
Los Angeles'ın su ihtiyacı, hacminin yarısını kaybeden ve 45 fit alçalan Mono Gölü'nü neredeyse yok etti. Zehirli tozlar havada uçuşmaya başladı ve martıların yuvalama alanları ortadan kayboldu. 1970'lerin ortalarına kadar, UC Davis ve Stanford'dan bir grup öğrenci devreye girip Mono'nun yaşamla dolu olduğunu, tuzlu su karidesleri ve onlarla beslenen kuşlar için biyolojik bir cennet olduğunu gösteren bir araştırma yapana kadar durum böyle devam etti. Bulgularına rağmen, Los Angeles Mono Havzası'ndan su çekmeye devam ettiği sürece ekolojik çöküş kaçınılmaz görünüyordu.
1980'lerin başlarında, Mono Gölü'nü koruma hareketi büyümüş ve 1982'de Kaliforniya Yüksek Mahkemesi, şehrin iddia edilen su haklarını geçersiz kılarak, eyaletin gölün ekolojik önemini tanıması gerektiğine karar vermişti. 1994 yılında, Eyalet Su Kurulu, Los Angeles'ın gölü besleyen kaynaklardan su çekimini, su seviyesi eski haline dönene kadar azaltmasını gerektiren yasal kurallar belirlemişti. Kurul, su seviyesini deniz seviyesinden 6.392 feet olarak belirlemişti. Bugün itibariyle, Mono Gölü yaklaşık 6.382,7 feet seviyesindedir; bu, eyalet tarafından belirlenen referans seviyesinin altında ancak 1982'deki rekor düşük seviyesi olan 6.372 feet'in üzerindedir.
Evet, bir gelişme var ama Los Angeles hâlâ havzadan çok fazla su çekiyor. Mono Gölü'nün bilim insanlarının sağlıklı kabul ettiği seviyeye ulaşması için daha çok yol kat etmesi gerekiyor. Durum, Mono Gölü'nün güneyinde yer alan ve Los Angeles'ın su ihtiyacının üçte birini karşılayan Owens Vadisi'nde çok daha kötü.
1913'ten beri Los Angeles, Owens Vadisi'ni kurutuyor; bu süreç, William Mulholland'ın hızla büyüyen şehre su sağlamak için bir viyadük inşa etme önerisiyle ortaya çıktı. Mulholland, yeni kanalından ilk su akışını izlerken meşhur bir şekilde, "İşte orada, alın," demişti. Bugün, Los Angeles Su Kemeri, Los Angeles bölgesine her gün ortalama 430 milyon galon su sağlıyor ve Owens Vadisi'nin büyük bir bölümünü ekolojik olarak harap etmiş durumda.
Owens Gölü yerli Nüümü, Owens Vadisi Paiute dilinde Patsiata), bir zamanlar gelişen bir alkali sulak alandı, ancak şimdi neredeyse tamamen yok oldu. İstilacı bitkiler bölgeyi ele geçirdi ve bir zamanlar zengin olan biyolojik çeşitlilik yok edildi. Dereler kurudu ve akarsular artık akmıyor. Vadi, yılın büyük bölümünde toz fırtınasıyla kaplı. Bu çevresel felaket, Owens Vadisi'ndeki özel arazinin %90'ına sahip olan Los Angeles Su ve Enerji Dairesi'nin (LADWP) sorumluluğundadır.
LADWP'nin arazi edinimi, Roman Polanski'nin Chinatown filmindeki hikayelerden birini oluşturan, parça parça gerçekleştirilen bir arazi hırsızlığıydı ve şimdi, iklim kaosunun Owens Vadisi'ni daha da zorlamasıyla, bu eski Kaliforniya su savaşları yeniden canlanıyor.
Özellikle oradaki yerli kabileler için Owens Vadisi adına büyük yasal zafer, LADWP'nin, EPA'nın ülkenin en büyük partikül hava kirliliği kaynağı olduğunu belirttiği kuru Owens Vadisi'nde toz azaltma çalışmaları yapmasını gerektiren bir dizi dava ve düzenlemeyle karşı karşıya kalmasının ardından geldi.
Şimdi, Friends of Inyo ve Owens Valley Indian Water Commission gibi kuruluşlar, Payahuunadü (Doğu Sierra'nın yerli adı) adlı bir girişim başlatmak için bir araya geldiler. Amaçları, Los Angeles'ın Owens Vadisi'ndeki zararlı su tüketimi konusunda kamuoyunu bilgilendirmek ve LADWP'yi yasal olarak sorumlu tutmaktır. Nihai hedef, Doğu Sierra'nın bu bölümünü eski, gelişmiş haline geri döndürmektir. Mono Gölü'nün iyileşmesi mütevazı bir başarı olsa da, Owens Gölü'nün iyileşmesi gerçekleşirse çok daha büyük bir başarı olabilir.
Joshua Frank, 7 Ağustos 2026, CounterPunch
(Joshua Frank, CounterPunch'ın yardımcı editörü ve CounterPunch Radio'nun yardımcı sunucusudur. Haymarket Books tarafından yayınlanan 'Atomic Days: The Untold Story of the Most Toxic Place in America (Atomik Günler: Amerika'nın En Zehirli Yerinin Anlatılmamış Hikayesi) ve yakında çıkacak olan 'Bad Energy: The AI Hucksters, Rogue Lithium Extractors, and Wind Industrialists Who are Selling Off Our Future (Kötü Enerji: Geleceğimizi Satıp Tüketen Yapay Zeka Dolandırıcıları, Kaçak Lityum Çıkarıcıları ve Rüzgâr Enerjisi Sanayicileri)' kitaplarının yazarıdır.)
Eyüp Kaan, 28.09.2026, Sonsuz Ark, Çevirmen Yazar, Sonsuz Ark Çevirileri
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.