Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
Divorce the U.S.? It’s Starting to Happen
Donald Trump iki kez boşandı ve sık sık partner, hatta müttefik değiştirmesiyle biliniyor. Dolayısıyla, Trump bir kişi ve siyasi lider olarak sadık değilse, diğer ülkeler ona sadık kalmanın doğru bir politika olduğuna neden inansın? Bazı ülkeler Trump'tan ve Amerika Birleşik Devletleri'nden giderek uzaklaşırken, neden daha fazla ülke boşanma ilan edip daha güvenilir ortaklar aramaya başlamasın?
Fotoğraf: Christian Agbede
ABD'den giderek artan ayrışmanın nedenleri konusunda bariz cevaplar var, ancak resmi bir boşanma süreci yok. İlk olarak, birçok kişi Amerika Birleşik Devletleri'nin geçici bir kriz yaşadığına, Trump'ın bir sapma olduğuna inanıyor. Trump'ın ayrılmasının ardından –ki ayrılacağı varsayılıyor– birçok kişi ABD'nin Atlantik ittifakının temel taşı olmaya geri döneceğine inanıyor. Trump'tan sonra, NATO'yu kuran ve 5. Maddesi'nde kolektif savunma taahhüdünü içeren Washington Antlaşması gibi geleneksel ittifaklara ve anlaşmalara yeniden saygı duyulacağı umuluyor. İyimserlere göre, Amerikan kabusu 20 Ocak 2029'da sona erecek.
İkinci neden basit: ABD pazarı, göz ardı edilemeyecek kadar büyük. 300 milyondan fazla Amerikalı tüketici göz ardı edilemez. ABD'den ayrılmak, devasa bir pazara erişimi riske atmak anlamına gelir. Zaten Trump'ın artırdığı ithalat vergileri aksamalara yol açtı. İyimserler, Trump'tan sonra ABD pazarının eskisi gibi açık olacağını umuyor.
Bunlar evliliği sürdürmek için güçlü nedenler. Ancak her ikisi de Amerika'nın eski haline döneceği umuduna bağlı.
Herkes iyimser değil. Harvard hukuk profesörü Noah Feldman, "Gördüğümüz şey, Birinci Değişikliğe yönelik yalnızca izole bir tehdit değil," diye yazdı. "Bu çok daha derin bir şey: ABD yönetiminde siyasi gücün akış biçiminde, Yeni Düzen'den beri görülmemiş bir dönüşüm."
Trump'ın eylemleri sonucunda, önde gelen Avrupa liderleri ABD'ye olan bağımlılıklarını sorguluyorlar. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Şubat 2026'daki Münih Güvenlik Konferansı'nda, "Son zamanlarda kendimizi içinde bulduğumuz ABD'ye aşırı bağımlılığa kimse bizi zorlamadı," dedi. "Bu olgunlaşmamışlık kendi hatamızdı. Ancak şimdi bu durumu geride bırakıyoruz ve bunu en kısa zamanda yapıyoruz."
Avrupalıların on yıllardır bahsettiği ortak Avrupa dış ve savunma politikası nerede? Avrupa Birliği, Ortak Dış ve Güvenlik Politikası geliştirdi ve ortak bir güvenlik ve savunma politikasına doğru adımlar attı. Ancak ulusal hükümetler hâlâ önemli güvenlik konularında anlaşmazlık içinde. Avrupa, Ukrayna'yı desteklemek gibi konularda bölünmüş durumda ve askeri olarak hâlâ büyük ölçüde Amerika Birleşik Devletleri'ne bağımlı.
Pazarlara gelince, Avrupa Birliği'nin nüfusu yaklaşık 450 milyon olup, Amerika Birleşik Devletleri'ninkinden daha büyüktür. Avrupalılar kendi pazarlarını güçlendirip Çin, Hindistan ve diğer ülkelerle ticareti genişletebilirlerse, ABD'ye olan bağımlılıklarını azaltabilirler.
Ancak Avrupa'nın büyük bir pazardan ve daha güçlü savunma yeteneklerinden daha fazlasına ihtiyacı var. Siyasi birliğe ve kendi başına bir güç olarak hareket etme hırsına ihtiyacı var. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Charles de Gaulle'ün 1962'deki "Avrupa, kimseye bağımlı olmayacak şekilde örgütlenmelidir" sözünü yankılayarak, "Avrupa jeopolitik bir güç haline gelmelidir" dedi.
Kanada, ayrılık ve özerklik konusunda etkileyici bir örnek teşkil ediyor. Başbakan Mark Carney'nin 14-17 Ocak 2026 tarihleri arasında Çin'e yaptığı ziyaret, ABD'nin tarihi bir ortağının alternatifler aramaya başladığı bir vaka çalışması niteliğinde. Başkan Xi Jinping ile görüşen Carney, yeni bir stratejik ortaklık duyurdu. Bu ortaklığın amacı, Kanada'nın ticaretini çeşitlendirmekti. Kanada boşanma davası açmıyordu, ancak seçeneklerini genişletmek için açıkça flört ediyordu.
Peki ya Kanada'nın Avrupa Birliği'ne ortak üye olma olasılığı? Bu eşsiz statü, Kanada'yı ABD'nin 51. eyaleti olarak görmekten çok, çok uzak. Carney Davos'ta, "Müttefikler belirsizliğe karşı önlem almak için çeşitlendirme yapacaklar," dedi. "Sigorta alacaklar, egemenliklerini yeniden inşa etmek için seçeneklerini artıracaklar."
Kanada'yı ziyaret eden bir İsviçreli gazeteci, egemenliğin yeniden inşasına yönelik bu stratejik değişimi şu şekilde gözlemledi: "Beyaz Saray'ın gümrük tarifesi politikasının Kanada için oluşturduğu önemli ekonomik risk karşısında, [Carney] Kanada ekonomisinin çeşitlendirilmesine muazzam bir ivme kazandırdı, Avrupalılar ve çeşitli Asya ülkeleriyle daha yakın bağlar kurdu... Mark Carney, umutsuzluğu körüklemek yerine, Kanadalı yurttaşlarına gurur duygusu aşıladı."
Ancak boşanmanın da bedelleri var. Avrupa, Amerika Birleşik Devletleri'nin yerini bir gecede alamaz ve 80 yıldan uzun süren bir ilişkiden kopmak karmaşık olurdu. Peki ülkelerin risk almaktan vazgeçip gerçekten boşanma davası açmaları için ne gerekir? Sonunda "yeter artık" demelerini sağlayacak şey ne olur?
Trump döneminde şikayetlerin listesi uzundu: gümrük vergilerini artırmak, ittifak liderlerine hakaret etmek, uyarı vermeden öngörülemeyen kararlar almak, Grönland'ı satın almak veya işgal etmekle tehdit etmek ve daha niceleri. Bunlardan herhangi biri geçici bir kriz olarak geçiştirilebilir. Ancak, bunların hepsi birlikte ele alındığında, güveni sürekli olarak aşındırdılar. Bir noktada, uzlaşma umudu, verilen zararla karşılaştırılmalıdır.
Son bir tahrik ne zaman bardağı taşıran son damla olur?
Bana göre, Trump'ın Rus dizeliyle ilgili beklenmedik anlaşması ve yaptırımların hafifletilmesi bardağı taşıran son damla olabilir.
9 Ekim'de Trump, Rusya'nın Amerikan ve küresel pazarlara dizel yakıt tedarik edeceğini duyurdu. ABD Hazine Bakanlığı, Rus dizeliyle ilgili belirli işlemlere izin veren geçici bir lisans verdi. Trump, amacın yakıt fiyatlarını düşürmek olduğunu söylüyor. Ancak bu karar, ABD ve müttefiklerinin Putin'e savaşı sona erdirmesi için baskı yapmaya çalıştığı bir dönemde Rus yakıt satışlarının önünü de açıyor.
Rusya'ya yönelik kısıtlamaların gevşetilmesinin, ara seçimlerden önce Amerika Birleşik Devletleri'nde yakıt fiyatlarını düşürme çabasından başka mantıklı bir açıklaması var mı? Bu anlaşma Rusya için önemli gelirler sağlayabilir; bu da uluslararası hukuku hiçe saymaya devam eden bir ülke için tuhaf bir ödül olur.
İtalyan Başbakanı Giorgia Meloni anlaşmayı eleştirerek, "çok riskli bir seçim" ve "Moskova'nın Ukrayna şehirlerine hâlâ bombalar yağdırdığı bir dönemde Moskova'nın meşruiyet kazanması" olarak nitelendirdi.
Mesele dizel veya yakıt fiyatlarından daha büyük. Müttefiklerden Ukrayna'yı desteklemeleri, Rusya'ya yaptırımlar uygulamaları ve uluslararası hukuku savunmak adına ekonomik bedelleri kabul etmeleri istendi. Şimdi Washington, Rus yakıt satışlarına yönelik kısıtlamaları gevşetiyor. Bu, Ukrayna'nın yanında duran ülkelere ne mesaj veriyor? Ve başka bir siyasi veya ekonomik hesaplama öncelik kazandığında Amerikan politikasının tekrar değişmeyeceğinden nasıl emin olabilirler?
Boşanmak asla kolay değildir. Kanada için coğrafi konum ve derin ekonomik karşılıklı bağımlılık söz konusudur. Avrupa için ise kırk yılı aşkın süredir devam eden bir evlilik vardır. Her iki ilişki de yıllarca birikmiş güven, ortak ilgi alanları ve bağlılıklar içerir ve boşanma bunları koparır.
Ancak bir evlilik yalnızca anılarla ayakta kalamaz. Bir ittifak da öyle.
Carney, Ocak ayındaki Dünya Ekonomik Forumu toplantısında, "Eski düzenin geri gelmeyeceğini biliyoruz. Bunun için yas tutmamalıyız. Nostalji bir strateji değildir," dedi.
Boşanma illa ki düşmanlık anlamına gelmez. İlişkinin değiştiğini kabul etmek, kendi çıkarlarınızı korumak ve güvenebileceğiniz ortaklar bulmak anlamına da gelebilir. Ülkelerin Amerika Birleşik Devletleri ile ticareti durdurmaları veya transatlantik ittifakın her yönünden vazgeçmeleri gerekmez. Ancak diğer tarafın taahhütleri bir gecede değişebildiğinde ne kadar bağımlılığın mantıklı olduğunu sorgulamaları gerekir.
Soru artık boşanmanın acı verici olup olmayacağı değil. Elbette acı verici olacaktır. Soru şu: Giderek daha tahmin edilemez hale gelen bir ilişkide kalmak daha büyük riskler taşıyor mu?
Amerika'nın müttefikleri daha kaç tane beklenmedik dönüşü kabul etmeye hazır?
Özetle: ülkeler Amerika Birleşik Devletleri'nden derhal ayrılmalıdır.
Daniel Warner, 23 Ekim 2026, CounterPunch
(Daniel Warner, Uluslararası İlişkilerde Sorumluluk Etiği (Lynne Rienner) adlı kitabın yazarıdır. Cenevre'de yaşamaktadır.)
Eyüp Kaan, 09.11.2026, Sonsuz Ark, Çevirmen Yazar, Sonsuz Ark Çevirileri
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.