Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
"Araştırmacılar, unutulmuş hava örneklerinde onlarca yıldır gizli kalmış şaşırtıcı biyolojik kalıpları ortaya çıkardı. Bulguları, kuzey ekosistemlerinin iklim değişikliğine nasıl tepki verdiğine dair varsayımları sorgulayan, mevsimsel zamanlamada önemli değişimler olduğunu ortaya koyuyor. "
35-Year-Old Air Samples Uncover Unexpected Changes in Nature’s Seasonal Rhythms
Eski askeri hava örneklerinin, kuzey yosunlarının artık geçmişe kıyasla çok daha erken spor saldığını gösteren gizli bir DNA arşivi içerdiği ortaya çıktı.
Üç Şeffaf Cam Kavanoz Hava Örnekleri. Kaynak: Shutterstock
İsveç Silahlı Kuvvetleri tarafından toplanan onlarca yıllık hava örneklerinde korunan DNA'yı inceleyen İsveç'teki Lund Üniversitesi'ndeki bilim insanları, kuzey yosunlarının sporlarını artık yıl içinde eskiden olduğundan çok daha erken saldığına dair net kanıtlar buldu. Bu değişim birkaç haftayı kapsıyor ve iklim ısındıkça mevsimsel kalıpların ne kadar hızlı uyum sağlayabileceğine dair çarpıcı bir örnek sunuyor.
İsveç ordusu 1960'larda nükleer silah denemelerinden kaynaklanan radyoaktif serpintiyi izlemek için hava örnekleri toplamaya başladığında, odak noktası bitki yaşamından ziyade tamamen radyasyondu. Ancak örnekleri depolamak için kullanılan cam elyaf filtreler beklenmedik maddeleri de hapsediyordu. Polen, spor ve diğer biyolojik parçacıkların DNA izlerini taşıyorlardı. Umeå Üniversitesi'nden araştırmacı Per Stenberg, bu gözden kaçan genetik kaydın bilimsel değerini ilk fark eden kişiydi.
Lund Üniversitesi'nde botanik araştırmacısı olan Nils Cronberg, "Örnekler, rüzgarla dağılan biyolojik parçacıklardan elde edilen beklenmedik, benzersiz ve çok heyecan verici bir DNA arşivi olduğunu kanıtladı" diyor.
Araştırma ekibi, bu arşivi kullanarak 35 yıllık bir süre boyunca 16 tür ve tür grubunda havadaki yosun sporlarının salınım zamanlamasındaki değişiklikleri inceledi. Analizleri, spor dağılımının ortalama olarak 1990'dakinden dört hafta daha erken başladığını ve en yüksek salınımın altı hafta daha erken gerçekleştiğini gösteriyor.
Nils Cronberg, "Özellikle yazların kuzeyde çok kısa olduğu düşünüldüğünde, bu önemli bir fark" diyor.
İklimin Gecikmeli Etkisi
Daha sıcak sonbaharlar, yosunların spor kapsüllerinin kış başlamadan önce gelişmesi için daha uzun zamana sahip olması anlamına gelir; bu da sporların ilkbaharda daha erken salınmasını sağlayan biyolojik bir başlangıçtır. Ancak belki de en şaşırtıcı olanı, sporların yayılma zamanlamasını kontrol eden şeyin mevcut bahar havası olmamasıdır.
Lund Üniversitesi'nde botanik alanında araştırma görevlisi olan ve şu anda Norveç Doğa Araştırmaları Enstitüsü'nde görev yapan Fia Bengtsson, "Sporların dağıldığı yıldaki kar erimesi veya hava sıcaklığının çok önemli olacağını tahmin ediyorduk, ancak bir önceki yılın iklim koşullarının en önemli faktör olduğu ortaya çıktı" diyor.
Çalışma, iklim değişikliğinin ekosistemleri ne kadar hızlı etkilediğini göstermenin yanı sıra, biyolojik değişimleri zaman içinde anlamak için yepyeni bir yöntemin de önünü açıyor. Aynı tür DNA analizi, diğer bitki ve hayvan grupları için de yapılabilir. Toplama noktaları İsveç'in her yerinde bulunduğundan, araştırmacılar gelişmeleri kuzeyden güneye on yıllar boyunca takip edebilirler.
Nils Cronberg, "Doğanın 1970'lerden bu yana nasıl değiştiğine dair elde ettiğimiz sonuç ve bilginin, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) iklim değişikliğinin belgelenmiş etkilerine ilişkin bir sonraki raporunun bir parçası olacağını öngörüyoruz" diye sonuca varıyor.
Lund Üniversitesi, 2 Aralık 2025, SciTechDaily
Mustafa Tamer, 21.01.2026, Sonsuz Ark, Çeviri, Bilim ve Teknoloji, Aklın Merdivenleri
Referans: Fia Bengtsson, Nils Cronberg, Jose Antonio Lozano Villegas, Abu Bakar Siddique, Per Stenberg ve Johan Ekroos tarafından yazılan "Havadaki eDNA ile ortaya çıkarılan briyofit fenolojisindeki hızlı değişimler", 15 Ekim 2025, Journal of Ecology. DOI: 10.1111/1365-2745.70180
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.