28 Nisan 2019 Pazar

SA7620/ÇY4-DB143: Çin'de “Yanxi Sarayının Hikayesi” Gibi Diziler Virüs Gibi Yayılıyor ve Parti Hiç Eğlenmiyor

"Ülkenin refahı sosyal eşitsizlikleri ve yaşamın tüm alanlarındaki rekabeti arttırdı. “Yanxi” ve “Ruyi” geçmişte  herhangi bir yüzyılda geçebilir ve gerçek hayatta bir dikkat dağıtıcı olması amaçlanabilir, ancak saray hayatının hikayeleri çağdaş Çin’in en acil meselelerine girmiştir."

In China, Shows Like “Story of Yanxi Palace” Go Viral, and the Party Is Not Amused

1967'de, Kültür Devrimi'nin başlamasından çok kısa bir süre sonra, Yao Wenyuan adlı etkili bir edebiyat eleştirmeni, Red Flag adlı bir yayında “İki Yüzlü Karşı Devrimci Zhou Yang” başlıklı bir makale yayınladı. Yao Dörtlü Çetenin bir üyesiydi - Maiang Zedong’un karısı Jiang Qing’in önderlik ettiği meşhur grup- ve yazıları on yıl süren sosyopolitik ayaklanmalar ve arınmalara yardımcı oldu.

“Yanxi Sarayı'nın Öyküsü”, gerçek hayat için dikkat dağıtma amaçlı olsa da, öyküleri çağdaş Çin’in en acil meselelerine değiniyor.

Yazıda Yao, 1948'de - Devrimden bir yıl önce- yayınlanan ve on dokuzuncu yüzyılda İmparatoriçe Dowager Cixi ile yeğeni İmparator Guangxu  arasındaki güç mücadelesine odaklanan, ticari açıdan başarılı bir film olan “Yasak Şehrin Üzüntüleri” ile başladı. Fakat Yao’nun bu örnekteki gerçek hedefi, Çin’in genel sekreteri Liu Shaoqi’ydi ve partinin genel sekreteri Deng Xiaoping ile birlikte bir reformcu olarak görülüyordu. 

Yao, “Film tartışılmaz bir şekilde karşı-devrimciydi”, diye yazdı ve Liu'nun bunun en ateşli hayranlarından biri olduğunu şiddetle ima etti. (Bu iddia için çok az kanıt bulundu.) Bu nedenle, Liu'nun bir hain olduğu sonucuna vardı. Çok geçmeden, daha önce Mao'nun halefi olarak görülen Liu tutuklandı. Filmin yönetmeni, Hong Kong'da yaşayan Zhu Shilin, makaleyi okuduğu gün kalp krizinden öldü. Yao kısa sürede “kalemiyle öldüren” olarak tanındı.

Elli yıl sonra, emperyal mahkemenin hikayeleri yine Komünist Partinin gazabına uğradı. Ocak ayının sonlarında, devlet tarafından yönetilen Beijing Daily'ye bağlı bir dergi olan Theory Weekly'deki bir yazı, bazı dizileri “sosyalizmin temel değerleriyle uyuşmadığı” ve “toplum üzerinde olumsuz bir etki yarattığı” gerekçesiyle kınadı. Özellikle, yazı, geçen yaz yayınlanan ve hem hikayesi hem de üretim değerlerinde doğrudan “Yasak Şehrin Matemi” türünden düşünülebilecek iki dramatik dizi olan “Yanxi Sarayı'nın Öyküsü” ve “Ruyi'nin Saraydaki Kraliyet Aşkı” konusunu ele aldı. Film gibi, onlar da Qing Hanedanlığı döneminde geçmekte ve saraylarda güç için acımasız mücadelelerden bahsetmekte. (Hikayelerin birçoğu, entrikalara katılmaları gereken ve en güçlü hale gelmek için yükselmeleri gereken iyi kalpli bir genç kadını içeriyor.) 

“Ruyi” ilk önce Tencent Video sitesinde ve 15 milyardan fazla kez izlendi. “Yanxi” Çin’in Netflix’i iQiyi'de yayınlandı ve tüm izlenme rekorlarını kırdı. Tek bir günde yarım milyardan fazla insan diziyi izledi. Google Çin'de engellenmiş olmasına rağmen, dünya’nın en Google’llanan şovu olduğu bildirildi. Her iki dizi de televizyonda yayınlandı, ancak, Theory Weekly makalesinin yayınlanmasından sonra, Pekin Daily, özellikle “Yanxi”ye saldıran bir editörle devam etti ve devlet televizyonundaki şovların planlı bir şekilde yayınlanması aniden iptal edildi. 

Çin Halk Cumhuriyeti'nde, uzun süredir kültürün Parti politikasına uyması gerektiği anlaşılmaktadır. Aslında, bu doktrin, Mao'nun 1942'de Komünist Çin'deki Yan’an Edebiyat ve Sanat Forumu'nu toplamasıyla Devrim'in öncesinde tesis edilmişti. O zamandan beri, Çin kent hayatının büyük bir kısmı, popüler kültürün ideolojiye aktarılmasında uzun bir deney dönemi olmuştur. Geçtiğimiz birkaç yılda, devlete göre “Batılı yaşam tarzını desteklediği" öne sürülerek, medya sansürü yabancı TV dizilerinden televizyonda yayınlanan rap yarışmalarına ve şovlara kadar her şeyi kapsayacak şekilde büyüdü. “Yanxi” ve “Ruyi” nin  yayınlarının iptal edilmesi, Partinin huzursuz olmaya devam ettiğini göstermektedir.

Ancak, imparatorluk dramaları temelde onlarca yıl boyunca aynı kalsa da - saray entrikaları, sonuçta, asla eskimez - bu dizilerin baş döndürücü dönüşümleri kendi sinema kalitesine sahip ve Partinin ekran polisliği çabalarına meydan okuyorlar. Örneğin, Beijing Daily’nin “Yanxi” ve “Ruyi”nin lüksleştirdiği ve “bugünün devlet tarafından onaylı rol modellerinin desteklediği zorunluluk ve zor iş gibi değerleri” görmezden geldiği yönündeki suçlamasını ele alalım. Bu suçlamalar, eski parti Parti ortodoksisine uygun olabilir, ancak onlarca yıl önce sosyalist ekonomiyi, halkın çıkarlarını, maddi zenginliklerine öncelik vermeyi öğreten bir piyasa kapitalizmi lehine çeviren bir siyasal sistemden gelmesi çok garip geliyor.

Ülkenin refahı sosyal eşitsizlikleri ve yaşamın tüm alanlarındaki rekabeti arttırdı. “Yanxi” ve “Ruyi” geçmişte  herhangi bir yüzyılda geçebilir ve gerçek hayatta bir dikkat dağıtıcı olması amaçlanabilir, ancak saray hayatının hikayeleri çağdaş Çin’in en acil meselelerine girmiştir. “Yanxi”nin yayınlanmasından sonra, bir dizi Web sitesi, “iş yerinde hayatta kalmak için ipuçları” alınması amacıyla diziden “altın tavsiye sözcükleri”nin bir listesini çıkardı. Bazıları doğrudan Sun Tzu'nun “Savaş Sanatı”ndan ilham alıyor gibi gözüküyor: Birkaçı şöyle; “Beklemeye harcadığınız zaman aslında güç biriktirmek için harcanır,  doğru zamanda, düşmanınıza ölümcül bir darbe vvurabilirsiniz.”, “Güçlü olmak, iktidardakilere güvenmekten daha iyidir”, “İyi yönetilirlerse, tüm tehditler basamak taşı olabilir", “Prens'te yer alamaz."

Bu dersler, bütün medya içeriklerini denetleyen Ulusal Medya ve Radyo İdaresi’nin en son bildirisine göre; “Bu yıl, Devrim'in yedinci yıl dönümü ve 2021'de Parti'nin kuruluşunun yüzüncü yıldönümü gibi insanların mutluluğunu” amaçlayan ve önemli Komünist Parti işaretlerini kutlayan çalışmaları teşvik eden Komünist Partinin amaçladıklarının tam tersidir. 2018 yılında, idare, ülke genelinde beş bin tiyatronun periyodik olarak Parti yanlısı programlamayı izleyeceğini açıkladı. Başlıca bir örnek, ulusun başarısını anlatan ve Xi Jinping'in eşsiz övgüsünnden ibaret bir belgesel olan “Amazing China”dır. Film, Çin’in tüm zamanların en çok hasılat yapan belgeseli bir hit olarak görüldü, ancak devlet tarafından işletilen şirketlerin ve diğer devlet kuruluşlarının, gişe sayılarını arttırmak için ücretsiz bilet dağıttıkları ortaya çıktı.

Onlarca yıldır Mao’nun öncülüğünde Çin’in yaşadığı tecrit onu geride ve fakir bıraktı, ama aynı zamanda Partinin kontrol yöntemlerini de kolaylaştırdı. Dijital bilgi çağında Çin gittikçe daha fazla dışa doğru açılıyor ve yeni kurulan kozmopolitizanizm Partinin hedeflerini destekliyor. Bir devlet gerçeklerle nasıl savaşır? Sorun, özellikle “Yanxi” hayranlarının düşündüğü gibi, halkın “iktidarda olmanın iktidarda olanlara güvenmekten daha iyi”, " ve bu bilginin iktidar olduğu" fikrini yakalaması durumunda keskinleşir. Xi Jinping yönetimindeki devlet uyanıklığını arttırıyor, ancak çaba giderek Whac-A-Mole oyunu gibi hissettiriyor. Ve Çin'de kazananların kim olacağını tahmin etmek her zaman zordur.

Mao'nun ölümünden sonra, Kültür Devrimi sona erdiğinde, 1976'da yazar Yao Wenyuan tutuklandı. Deng Xiaoping'in aklanmasına yol açan sahte delilleri kabul ettiğini söyledi. Yao yirmi yıl hapis cezasına çarptırıldı. 1978'de Deng, Çin'in en büyük lideri oldu ve “reform ve açılış” programı ile kapitalist piyasa modellerini ekonomiye soktu ve ülkeyi yoksulluktan kurtardı. İki yıl sonra, Deng, “Yoldaş Liu Shaoqi'nin Rehabilitasyonu Kararı”nı yayınladı ve onu “büyük bir Marksist ve proleter devrimci” olarak ilan etti. Ancak, o zamana kadar düzenli dayağa ve kamu utancına katlanmak zorunda bırakılan Liu, on bir yıl önce ölmüştü.

Jiayang Fan, 23 Nisan 2019, The New Yorker

(Jiayang Fan, 2016 yılında The New Yorker'da yazmaya başladı.)



Derya Beyaz, 28.04.2019, Sonsuz Ark, Çırak-Çevirmen Yazar, Çeviri 



Sonsuz Ark'tan
  1. Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur. 
  2. Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
  3. Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark Manifestosu'na aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.



Hiç yorum yok :

Seçkin Deniz Twitter Akışı