Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
Regional geopolitical shifts felt as Mecca agreement, Israel-Greek pacts develop
"Aynı günde gerçekleşen iki olay bir tesadüf, çünkü her ikisi de bir süredir planlanıyordu. Ancak bu, Orta Doğu'nun nasıl yeniden şekillendiğinin sembolü niteliğinde."
Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında kurulan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, 31 Ağustos 2026 Pazartesi günü İstanbul'da ilk toplantısını gerçekleştirdi. Bu toplantı, İsrail ve Yunanistan'ın da milyarlarca dolarlık bir savunma anlaşması imzalamasının ardından geldi.
Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Farhan El Suud, Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında yapılacak ilk komite toplantısı öncesinde fotoğraf çektirmeye hazırlanıyor (Fotoğraf : Murad Sezer/Reuters)
Aynı günde gerçekleşen iki olay bir tesadüf, çünkü her ikisi de bir süredir planlanıyordu. Ancak bu, Orta Doğu'nun nasıl yeniden şekillendiğinin sembolü niteliğinde.
7 Ekim katliamı bölgeyi değiştirmeyi amaçlıyordu. İran ve Hamas, İsrail'e karşı büyük bir savaş başlatmayı planladı. Hamas, çok cepheli savaşın ilk ateşini açtı.
Terör saldırısı, bölgede birkaç yıllık göreceli barış döneminden sonra gerçekleşti. IŞİD'in yenilgisinden sonra bölge, istikrar ve bütünleşme yönünde çalışmalar yürütüyordu.
İbrahim Anlaşmaları, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn'i bir araya getiren bu sürecin bir parçasıydı. Bunun, Hindistan, ABD ve diğer ülkeleri de içerecek daha büyük bir sürecin içine entegre edilmesi bekleniyordu.
Türkiye Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye arasında imzalanması beklenen savunma anlaşması öncesinde, 7 Ağustos 2026'da Suudi Arabistan'ın Mekke kentinde Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Salman tarafından kabul edildi. (Fotoğraf: Suudi Arabistan Basın Ajansı/Reuters aracılığıyla dağıtılan görsel)
Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmalarına katılma umutları, ulusal ittifakların değişmesiyle suya düştü.
Doğu Akdeniz'deki diğer gelişmelerle birlikte Yunanistan-İsrail-Kıbrıs ilişkileri de güçleniyordu.
Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmalarına katılabileceğine dair yüksek beklentiler, Mısır, Suudi Arabistan, Türkiye, Suriye ve diğer ülkelerin birbirine daha da yakınlaşmasıyla değişti. Ankara ve Kahire arasındaki geçmişteki olumsuz ilişkiler daha sıcak bir hale geliyor.
Bu arada İsrail, Filistin meselesinde esneklik göstermedi ve Suriye'deki yeni hükümete karşı düşmanca bir tavır takındı. Sonuç olarak, Kudüs şimdi ortaya çıkan Türkiye-Suudi Arabistan-Pakistan ittifakını potansiyel bir tehdit olarak görüyor.
Devam eden başka süreçler de var. İsrail'in ABD Merkez Komutanlığı ile işbirliği arttı. ABD-İsrail'in İran'a karşı düzenlediği saldırılar, ABD ve İsrail'i birbirine daha da yakınlaştırdı.
İran'ın Körfez ülkelerine, özellikle de ABD üslerine yönelik saldırıları, ABD'nin çok sayıda yakıt ikmal uçağını İsrail'e taşımasına yol açtı. Bu durum, ABD'nin üslerini Körfez'den uzaklaştırabileceği yönünde spekülasyonlara neden oldu.
İsrail, ABD kuvvetleri için bir üs haline gelerek bundan fayda sağlayabilir. Bu, İsrail-CENTCOM ilişkisini eskisinden daha da güçlendirecektir.
İsrail, ancak son beş yılda resmen CENTCOM'un operasyon alanına dahil oldu. Bunun nedeni, bölgedeki birçok ülkenin geçmişte İsrail ile barış anlaşmaları yapmamış olması ve İsrail'in Avrupa'nın bir parçası olarak görülmesiydi.
İsrail'in şu anda Mısır, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Fas ile barış anlaşmaları bulunuyor ve bölgesel güvenlikle ilişkilendirilmesi için daha birçok neden var.
31 Ağustos Pazartesi günü Türkiye'de neler oldu?
Türkiye'nin devlet haber ajansı Anadolu Ajansı'nın Pazartesi günü bildirdiğine göre, Ankara, "anlaşma kapsamındaki faaliyetlere stratejik yön vermek amacıyla kurulan ve Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarını bir araya getiren komitenin açılış toplantısına ev sahipliği yapıyor."
Raporda, "Toplantı, Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu; Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, Federal Savunma Bakanı Haveca Muhammed Asif ve Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Asim Münir; ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Farhan, Savunma Bakanı Prens Halid bin Salman ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fayyadh bin Hamed Al-Ruwaili'nin katılımıyla başladı" denildi.
Anadolu Ajansı'nın bildirdiğine göre, amaç "üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasında birlikte çalışabilirliği geliştirmek, ortak üretim ve araştırma-geliştirme de dahil olmak üzere savunma sanayi işbirliğini derinleştirmek ve terörle mücadelede ortak çabaları güçlendirmektir."
Açıklamada ayrıca, "Anlaşma, imzacı devletlerden herhangi birine yönelik bir saldırının tüm taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul edileceğini öngörüyor. Bölgesel iş birliğinin yeni bir kültürünü teşvik etmeyi amaçlıyor ve uluslararası hukuka saygı duyan ve barışçıl iş birliği vizyonunu paylaşan aktörlerin katılımına açık kalıyor." denildi.
Bu arada Savunma Bakanı Israel Katz şunları söyledi: "Birkaç ay önce Yunanistan Savunma Bakanı [Nikos] Dendias'ın konuğu olarak Yunanistan'a yaptığım ziyaret, İsrail ve Yunanistan arasındaki stratejik ilişkinin derinliğinin ve onu güçlendirmeye yönelik ortak kararlılığımızın bir başka ifadesiydi."
Bu açıklamaları İsrail ve Yunanistan'ın yeni savunma anlaşmasını imzaladığı sırada yaptı.
Katz, Yunanistan'daki önceki görüşmelerine ilişkin olarak şunları söyledi: “O görüşmede, iki ülke arasındaki savunma iş birliğini derinleştirme konusunda anlaştık. İsrail ve Yunanistan ortak stratejik çıkarlara sahip ve ortak bölgesel zorluklarla karşı karşıya. Hegemonik emelleri olan aktörlerin bölgedeki istikrarı baltalamaya ve etkilerini genişletmeye çalıştığı bir dönemde, İsrail ve Yunanistan savunma ve stratejik iş birliklerini derinleştirmeye devam edecek ve istikrarı korumak, güvenliklerini ve ortak çıkarlarını güvence altına almak için kararlılıkla hareket edecektir.”
İsrail hava savunma sistemleri Yunanistan'ın savunması için kilit önem taşıyor.
Dendias, Yunanistan'ın geliştirmekte olduğu ve İsrail hava savunma sistemlerinin kilit rol oynadığı Aşil Kalkanı savunma konseptinden bahsetti.
“Aşil Kalkanı, Silahlı Kuvvetlerin reformunda önemli bir bağlantı noktası ve çağımızın jeopolitik ve teknolojik zorluklarına zorunlu bir yanıttır,” dedi. “Bu, vatanımızın yeni bir Savunma ve Caydırma anlayışında yeni bir gerçekliğe doğru ilerlediği '2030 Gündemi' reformunun bir parçasıdır.”
Dendias, Achilles Shield'ın "çeşitli silah sistemlerinden oluşan bir yapıdan bütünsel bir caydırıcılık sistemine geçişi işaret ettiğini" söyledi. "Gemiler, uçaklar, kara araçları, otonom sistemler, yeni uydular ve daha genel olarak sensörlerle donatılmış her platform, tek bir ağ merkezli mimariye entegre ediliyor."
Bunun, dördüncü ve beşinci nesil uçakların "daha geniş bir caydırıcı rol oynamasını" sağlayacağını da sözlerine ekledi.
Dendias, uyduların ve iletişimin bunun anahtarı olacağını söyledi.
"Yunanistan bir mikro uydu filosu edindi ve ilk büyük yer istasyonu uydusu için hazırlık yapıyor," dedi.
Dendias ayrıca Yunanistan'ın savunma sanayisinin de güçlendirileceğini söyledi.
“Hedef açık: Yunanistan'ın savunma sistemlerinin pasif bir alıcısı ve kullanıcısı olarak kalmaması. Yerli bilgi birikimini güçlendirerek, bu sistemlerin tasarımına, üretimine ve geliştirilmesine aktif olarak katılmak,” dedi.
Savunma Bakanlığı Uluslararası Savunma İşbirliği Direktörlüğü (SIBAT) Genel Direktörü Emekli Tuğgeneral Yair Kulas, “Aşil Kalkanı anlaşması, İsrail ve Yunanistan arasındaki savunma ilişkilerinde bir başka dönüm noktasıdır. Bu anlaşma, Yunanistan'daki ortaklarımızın İsrail teknolojisine, savunma sanayisine ve İsrail Savunma Bakanlığı'nın SIBAT aracılığıyla öncülük ettiği hükümetler arası işbirliği modeline duyduğu derin güveni yansıtmaktadır.” dedi.
Yunanistan ile yapılan savunma anlaşması ve İstanbul'daki görüşme, birlikte ele alındığında bölgenin nasıl değiştiğine dair örnekler teşkil ediyor. Bazıları bu iki olayı rekabetin sembolü olarak görse de, bu şekilde yorumlanmaları şart değil.
Suudi Arabistan-Türkiye-Pakistan ittifakı, İran savaşının yarattığı kaosun ardından kuruluyor. İran, Pazartesi gecesi Ürdün ve Birleşik Arap Emirlikleri'ne yaptığı saldırılar gibi, bölgedeki birçok ülkeye saldırıyor.
Ülkelerin istikrar için birlikte çalışması gerekiyor. Bu, IŞİD'e karşı savaşın ve Esad rejiminin devrilmesinin üzerinden on yıl geçtikten sonra çıkarılan bir derstir.
Bölgenin istikrara ve bütünleşmeye ihtiyacı var. İsrail-Yunanistan anlaşması, Doğu Akdeniz'deki kilit ülkeleri güçlendiriyor. Dolayısıyla, istikrara da katkıda bulunuyor.
Bu, 1991'deki Körfez Savaşı ile başlayan ve on yıllarca süren savaş ve kaosun ardından bölgeyi yeniden şekillendiren daha geniş bir eğilimin parçasıdır.
Bunlar, Sovyetler Birliği'nin çöküşünden on yıllar sonra ortaya çıkan yeni dünya düzeninin işaretleridir; dünya yeniden çok kutuplu hale gelirken, bölgesel veya orta ölçekli güçler işbirliğini artırmaktadır.
Seth J. Franztman, 31 Ağustos 2026, The Jerusalem Post
(Seth J. Frantzman, The Jerusalem Post gazetesinin kıdemli Orta Doğu muhabiri ve analistidir.)
Eyüp Kaan, 07.09.2026, Sonsuz Ark, Çevirmen Yazar, Sonsuz Ark Çevirileri
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.