7 Aralık 2019 Cumartesi

SA8188/SD1556: 19.Yüzyıl Nihilistleri Çağımızın Öncüleri

Sonsuz Ark'ın Notu:
Aşağıda çevirisini yayınladığımız analiz University of Houston’s Honors College Tarih profösörü Robert Zaretsky'ye aittir ve bir 'Trump muhalifi görünümünde' Amerikan siyasetinde yaşanan değersizleşmeye temas ederek, hem Cumhuriyetçilerin hem de Demokratların birbirlerini 'Nihilist' olmakla suçlamalarını "Antropologlara göre, birbirlerini yamyamlık yapmakla suçlayan komşu kabileler gibi, siyasi partilerimiz de birbirlerini nihilizme girdikleri için kınıyor." diyerek eleştirirken Nihilizm'in köklerini, ateistleri bile, Tanrı’nın varlığını inkar ederek Tanrı’nın ismini canlı tuttukları için uyaran, “(Fransız) insan hakları cumhuriyeti kesinlikle ne teist ne de ateist değildir; nihilisttir.” diyen 1789 Fransız Darbesi'nin etkili aktörlerinden biri olan Baron de Cloots (Anarşist Cloots)'a vurgu yaparak Dostoyevski-Nietzsche etkileşiminde ve Ivan Turgenev’in (Babalar ve Çocukları’nın 1862) ile Dostoyevski'nin eserlerinde aramaktadır. Robert Zaretsky'ye göre, "Turgenev'in Bazarov'u temel aldığı genç nihilistlerin terörist faaliyetlerine karşın, Dostoyevski, politik doktrinlerini çok daha büyük ve daha korkunç bir şeye dönüştürdü. Daha sonraki romanlarında, Suç ve Ceza, Şeytanlar (Ecinniler) ve Karamazov Kardeşler’de, Dostoyevski, Avrupa’yı rahatsız eden gerçek hayaletin komünizm değil nihilizm olduğunu ileri sürdü." , "Nietzsche'nin algıladığı gibi, Rus romancı sadece siyasal nihilizmi patlatmamıştı, aynı zamanda, akıl ve teknoloji harcıyla inşa edilen aydınlanmış temelleri parçacıklarına ayıracak şekilde dağıtmıştı." Klasikleştirilerek gelişmişliğin ve entelektüel kapasitenin simgesi olarak kabul edilen ve büyük bir organize çabayla okunması teşvik edilen bu türden edebî eserlerin ürettiği etkileşimin ve psikolojik-sosyolojik değişimin sonucu olarak ortaya çıkan 'değersizleşme'nin tesadüf olmadığı açıktır. Çoğunluğu masonik satanizmin birer unsuru olan bu kitapların, başlangıcı Doğu Ortodoks Hristiyanlığı olsa da dinleri hedef aldığı artık kuşku götürmez biçimde ortadadır. Geldiğimiz üç yüz yıllık kanlı Amerikan-Avrupa kültürel ve emperyal egemenliğinin sonunda, edebî ve felsefî eserler Batı'da ve Batı'nın etkili olduğu bütün ülkelerde yazarın belirttiği gibi bir sonuç üretmiştir: "Dostoyevski'nin Tanrı olmadan faydasız kabul ettiği ve Nietzsche'nin Tanrı ile birlikte ölü olduğunu ilan ettiği değerlerin bilincinde olmayan siyasi bir dünyaya tanıklık ediyoruz. Eğer şu andaki durumumuz birçoğunun inandığı kadar dehşet verici ise, Tanrı'nın statüsünü belirleme görevini başkalarına bırakabilir ve bunun yerine bir zamanlar olduğu gibi dünyanın değerleri için bahse girebiliriz." Türkiye'nin, insanlığı ve değerleri yok eden bu şeytanî etkinin karşısına dikeceği edebî ve felsefî eserleri üretmek için özel devlet politikası oluşturması zorunludur; özellikle Batı'yı ve Batı etkisindeki ülkeleri değersizleştiren bütün edebî ve felsefî eserler ciddî bir eleştiriye tabi tutulmadan okullarda okunmak üzere tavsiye edilmemelidir.
Seçkin Deniz, 07.12.2019

Nineteenth-Century Nihilists Foretold Our Era
"Alternatif Gerçeklerin Çağı Nietzsche'yi Neden Huzursuz Eder?"

Tarihçilerin çoğu, Fransız Devrimi'ni modern ve postmodern dönemleri şekillendiren ideolojilerin kaynağı olarak görüyor. Tarihçiler herhangi bir izm'in (liberalizmden, muhafazakârlığa ve komünizmden milliyetçiliğe, totaliterliğe ve anarşizme kadar) 1789'da başlayan olaylar dizisinden kaynaklandığını iddia edebilirler. Ancak, genellikle listeye dahil olmayan bir izm, yani nihilizm şu anda her düşünürün kaleminin ucunda görünüyor.


Devrimin en tuhaf dipnotlarından birinde, Baron de Cloots, Jean-Baptiste du Val-de-Grâce (“İnsan Irkının Sorumlusu” olarak seçtiği unvanı olmasa bile, daha iyi bilinen adıyla Anacharsis Cloots) “nihilizm” kavramını benimsemiştir. Henüz yavru bir kuş olan Fransız Cumhuriyeti'nin gerçekten laik olacağına karar veren Cloots, vatandaşlarının Tanrı'ya atıfta bulunmaktan kaçınmaları konusunda ısrarcıydı. Ateistleri bile, Tanrı’nın varlığını inkar ederek Tanrı’nın ismini canlı tuttukları için uyarmıştı. Bu nedenle, “insan hakları cumhuriyeti kesinlikle ne teist ne de ateist değildir; nihilisttir.” diyordu.


Başkaldıran nihilist, Ay'da bir cumhuriyet kurma umudunu gerçekleştirmek için yeterince uzun yaşamasa da (Cloots yaşanan terör sürecinde kelimenin tam anlamıyla kellesini kaybetti) tanıttığı kavram uzun ve farklı bir hayat sürdü. Aslında, bu kavram şimdi rönesansa benzer bir şey yaşıyor. En rahat haber izleyicisi bile, özellikle Amerikan siyasetindeki tiyatro söz konusu olduğunda, bu kavramla ilgili kafa karışıklığı yaşıyor. Antropologlara göre, birbirlerini yamyamlık yapmakla suçlayan komşu kabileler gibi, siyasi partilerimiz de birbirlerini nihilizme girdikleri için kınıyor.


Hoover Enstitüsü'nden Victor Davis Hanson, Demokrat Parti’nin “yeni nihilizmini” reddederken, Yeni Cumhuriyet’in Alex Pareene’i Senato çoğunluk lideri Mitch McConnell’i “şef nihilist” olarak ilan etti. Google’da yapılan “Trump” ve “nihilizm” taraması, politik spektrumun her iki tarafından da ekrana giren yarım milyondan fazla içeriğe ulaştırıyor: muhafazakar köşe yazarı Ross Douthat, Başkan için “şef nihilist” sıfatını rezervde tutuyor, liberal köşe yazarı E. J. Dionne, sanki tek başına nihilizm yeteri kadar kötü değilmiş gibi, Trump'ı “tutarsız nihilizm” sebebiyle kınıyor.


Yine de nihilizmin kötülendiği sonucuna varmamalıyız. Örneğin, “faşizm”, sözün, açık ve ödünsüz bir politik ve sosyal yaşam anlayışına atıfta bulunduğunu unuttuğumuz bir şekilde, uzun süredir başkalarının enselerine vurmak için söylemsel bir sopa olarak görülüyor. Yani, nihilizme göre daha büyük ölçekte. Fyodor Dostoyevski'nin iki yüzüncü doğum yıldönümünün hemen öncesinde (Rus hükümeti, akademik kurumlar ve UNESCO gibi küresel kuruluşlar 2021 yılındaki kutlamaları planlıyorlar) bu kadar hayati bir nosyona kavuşmaları daha iyi değil mi?

Tabii ki, Dostoyevski terimi ne kullandı ne de yaygınlaştırdı. Bu kelime, on dokuzuncu yüzyılın ortalarında Rusya'daki yarı-orman ötesi öğrenci gruplarına gevşekçe uygulandı, birbirlerinin stratejilerine karşıt olmalarına rağmen, baskıcı çarlık devletini devirmek konusundaki kararlılıklarıyla bütünleşti. Ivan Turgenev’in Babalar ve Çocukları’nın 1862’de yayınlanması, popüler hayal gücündeki terimi sağlam bir şekilde güçlendirdi. 


Romanın karizmatik kahramanı Evgeny Vasilich Bazarov, kahramanca bir nihilizm anlayışına sahip. Bir nihilistin kim veya ne olduğu sorulduğunda, Bazarov gururla cevap veriyor: “Yararlı olarak bildiklerimiz temelinde hareket ediyoruz... Bugünlerde en yararlı olanı reddediş, reddediyoruz.” Şaşkınlığa uğrayan muhalifi daha iyi bir dünyanın inşasının da önemli olduğu konusunda ısrar ettiğinde Bazarov onu durduruyor: “Yapmamız gereken bu değil... İlk önce, zemin temizlenmiş olmalı.”

Turgenev'in Bazarov'u temel aldığı genç nihilistlerin terörist faaliyetlerine karşın, Dostoyevski, politik doktrinlerini çok daha büyük ve daha korkunç bir şeye dönüştürdü. Daha sonraki romanlarında, Suç ve Ceza, Şeytanlar (Ecinniler) ve Karamazov Kardeşler’de, Dostoyevski, Avrupa’yı rahatsız eden gerçek hayaletin komünizm değil nihilizm olduğunu ileri sürdü.


Bu, geçmişin kadavrasının korunmaya değmediğine karar veren başka her şeyden farklı bir izm idi, şu anın sefaleti bir eylem gerektiriyordu ve geleceğin vaadi bir kişinin onu yapmak için ne gerekiyorsa yapmasına izin veriyordu. Turgenev Bazarov’la açıklamalarda bulunurken, Dostoyevski’nin Raskolnikov’u da plan yaptı ve onlara karşı harekete geçti.


Dostoyevski, nihilizmi siyaset ve etik alanlarından metafizik alanlarına çeker. Düşündüğümüz her şey bir aptal tarafından anlatılan bir hikaye ise, yaptığımız her şey bir uyuşturucu fasulye tepesine denk geliyorsa, kendimizi yalnızca ahlaktan değil, anlamın kendisinden gelme ihtimalinden de alıkoyamaz buluyoruz. Ivan Karamazov'un ilan ettiği gibi, hiçbir şeye inanmadığınız ve önemli olan hiçbir şeyi önemsemediğiniz zaman her şeyi yapabilirsiniz. Babalar ve Çocuklar’daki karakterlere giydirilen politik nihilizm, politik ve sosyal kurumları reddettiği için, Karamazov Kardeşler'deki aktörleri kuşatan metafizik nihilizm varoluşu reddediyor..


Dostoyevski ve Nietzsche ortak çıkmazımızla ilgili açıklamalarla birlikte reçeteler sundular.


Bu iddiamın kendi çağımızla olan ilişkisini kavramak için, Dostoyevski okumalarını bildiğimiz nihilizm tanımına götüren adamın çalışmalarına göz atmamız gerekiyor. 1887'de Friedrich Nietzsche bir arkadaşına yazdığı mektupta heyecanla yeni yaptığı bir keşiften bahsetmişti: “Birkaç hafta öncesine kadar Dostoyevski hakkında hiçbir şey bilmiyordum. . . . Yakınlık içgüdüsü (ya da ben ne diyeyim?) Benimle anında konuştu; sevincim sınırların ötesindeydi.” Nietzsche'nin algıladığı gibi, Rus romancı sadece siyasal nihilizmi patlatmamıştı, aynı zamanda, akıl ve teknoloji harcıyla inşa edilen aydınlanmış temelleri parçacıklarına ayıracak şekilde dağıtmıştı..


Aynı yıl, hala Dostoyevski okurken, Nietzsche 64.000 $ 'lık soruyu sordu: “Nihilizm ne anlama geliyor?” Nietzsche, Nietzsche olarak, italik olarak benimsediği bir cevabı çoktan seçmişti: “En yüksek değerlerin kendilerini değersizleştirmesi”. “Değerler” ile Nietzsche, gerçeklerden ve sebeplerden başka bir şey ifade etmiyordu. Sebep asidi, şu ana kadar sahip olduğumuz her inancı çözerek, nihayetinde kendiliğinden çözülüyordu. Bizi, kozmik bir çıkmazda, paradoksal bir ifadeyle “basitçe, gerçek bir dünya yok” diyerek kasvetli bir teselli ödülü ile terk ediyordu. Bu, anlam için ölen birine, tabii ki, boş bir bardağın susuzluktan ölen birine sunduğu şeydir.


Dostoyevski ve Nietzsche ortak çıkmazımızla ilgili açıklamalarla birlikte reçeteler sundular. İlki için cevap, dini inançtı - ve sadece herhangi bir din değil, özellikle Doğu Ortodoks Hristiyanlığı - ikincisi için cevap, estetik inanç ya da sanatın dünyaya anlam getirebileceği inancıydı.


Ancak bugün çoğumuz için bu cevaplar yetersiz kalıyor. Dostoyevski ve Nietzsche'nin öngördüğü ile tuhaf bir benzerlik taşıyan bir dünyada yaşıyoruz. Dünya, başkan olduğundan beri 12.000'den fazla sahte iddiada bulunan bir Başkan (Donald Trump) tarafından yönlendirilen sahte haberlerdeki iddialara ve karşı iddialara boğuldu. Dünyamızda, başkanlık danışmanları, “gerçeklere dayalı topluluklar” türetmek yerine, “alternatif gerçeklerin” ihtiyacımız olan tüm gerçekler olduğuna karar veriyorlar.  Bizim dünyamız, kabile gerçekleri çatışmasının ortasında nesnel hakikat iddialarının neredeyse hiç yankılanmadığı bir dünya.


Yine de nihilist, narsist veya faşist, işe alınan silahla veya askıyla karıştırılmamalıdır. Aksine, bir nihilist bir çeşit istikrar ve umut sunar. “Nihilist, dünyayı olduğu haliyle yargılayan insandır, zira öyle bir dünyanın ya olmaması gerekir ya da dünyayı olması gerektiği haliyle yargılar, ki öyle bir dünya da yoktur” der Nietzsche. Nietzscheans'ların birçoğu, bir nihilistin -Nietzsche'nin kendisini “ilk mükemmel Avrupalı ​​nihilist” olarak tanımladığını - durumun tam ölçüsünü aldığını, önemini açıkladığını ve bir cevap aradığını öne sürüyorlar. Dahası, ve yine narsistten farklı olarak, Nietzsche’nin nihilisti, bu durumu, benliği özümseyerek değil, ustalıkla yenmeyi hedefliyor.


Ne Dostoyevski ne de Nietzsche politik bir teorisyen olduklarını iddia etmediler. Ancak şüpheli olsalar, modern demokrasilerin ideallerini reddetmeden önce iki kez düşüneceklerdi. Dostoyevski'nin Tanrı olmadan faydasız kabul ettiği ve Nietzsche'nin Tanrı ile birlikte ölü olduğunu ilan ettiği değerlerin bilincinde olmayan siyasi bir dünyaya tanıklık ediyoruz. Eğer şu andaki durumumuz birçoğunun inandığı kadar dehşet verici ise, Tanrı'nın statüsünü belirleme görevini başkalarına bırakabilir ve bunun yerine bir zamanlar olduğu gibi dünyanın değerleri için bahse girebiliriz. 


Robert Zaretsky, 6 Eylül 2019, Foreign Affairs



Seçkin Deniz, 07
.12.2019, Sonsuz Ark, Çeviri, Çeviri ve Yansımalar
Takip et: @Seckin_Deniz


Not: Çeviri programları kullanılarak İngilizce'den çevrilmiştir.



Sonsuz Ark'tan
  1. Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur. 
  2. Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
  3. Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark Manifestosu'na aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.

Hiç yorum yok :

Seçkin Deniz Twitter Akışı